صحبت از تاریخ اسلام و انسانهای تاثیرگذارش میشود، کمتر کسی شبیهبه مختار ثقفی پیدا میشود که نامش اینطور با مفاهیمی همجون انتقام، غیرت و ایستادگی گره خورده باشد. مردی که با قیام خونینش علیه قاتلان کربلا، نام خود را در تاریخ جاودانه کرد، اما مزارش برای قرنها یک راز پنهان باقی مانده بود.
بسیاری از زائران، زمانیکه مسیر نجف تا کوفه را طی میکنند، به دنبال نشانی از این سردار جنجالی میگردند؛ کسی که ۱۱۰۰ سال گمنام ماند تا سرانجام از زیر خروارها خاک و کینهی دشمنان بیرون آمد.
مزار مختار ثقفی در شهر کوفه در ۱۲ کیلومتری شمال نجف و دقیقاً در محوطه مسجد کوفه قرار گرفته است. برای زیارت این مزار نباید در وسط صحن به دنبال گنبد و بارگاهی جداگانه باشید؛ چرا که مزار او در زاویه جنوب غربی حرم حضرت مسلم بن عقیل (ع) واقع شده و بنای آن کاملاً به دیوار مسجد کوفه و حرم حضرت مسلم متصل است. میتوانید پس از زیارت حضرت مسلم، با چند قدم پیادهروی به سمت جنوب غربی به ضریحی برسید که عبارت هذا مرقد المختار بن أبی عبید الثقفی بر آن نقش بسته است.
شاید عجیب باشد که مزار حاکم قدرتمند کوفه بیش از یازده قرن ناپدید بود، اما علت اصلی این اتفاق کینه دشمنان بود. پس از آنکه مصعب بن زبیر در سال ۶۷ هجری بر کوفه چیره شد و مختار را به شهادت رساند، برای جلوگیری از تبدیل شدن مزار او به زیارتگاهی برای شیعیان و آغاز قیامهای بعدی، پیکرش را مخفیانه در دیوار دارالاماره یا همان قصر حکومتی دفن کردند.
با گذشت زمان و ویرانی قصر، تلی از خاک و سنگ منطقه را فرا گرفت. همچنین پایین بودن سطح زمین مسجد کوفه نسبت به اطراف، باعث شد سیلابها و رطوبت لایههای خاک را روی هم انباشته کنند و به این ترتیب، محل دفن مختار برای ۱۱۰۵ سال کاملاً از حافظه تاریخ پاک شد.
مقاله مرتبط: 0 تا 100 سفر به نجف
داستان پیدا شدن مرقد مختار ثقفی، خودش یک درام واقعی است. در قرن سیزدهم هجری، علامه بحرالعلوم، مشغول بازسازی و شناسایی محرابهای مسجد کوفه بود. او متوجه شد که زمین مسجد به دلیل گودی، همیشه نمناک و آلوده است؛ پس دستور داد زمین را با خاک پاک پر کنند تا سطحش بالا بیاید.
اما قبل از پر کردن، علامه به دنبال ردی از بزرگان گشت. پسرش، سید رضا، نقل میکند که پدرم همیشه هنگامیکه از یک نقطه خاص در جنوب شرقی دیوار مسجد رد میشد، میگفت: اینجا فاتحهای برای مختار بخوانیم. همین جرقه باعث شد که شیخ عبدالحسین تهرانی (معروف به شیخالعراقین) که مامور بازسازی عتبات بود، حفاری را در آن نقطه شروع کند.
بعد از مدتی کندن زمین در نزدیکی دیوارهای قدیمی قصر، آنها به سنگی برخورد کردند که همه را شوکه کرد. روی سنگ با خطی روشن حک شده بود: هذا قبر المختار بن أبی عبید الثقفی. انگار تاریخ بعد از هزار سال سکوت، لب باز کرده بود تا جایگاه سرباز وفادارش را نشان دهد. پس از این کشف، شخصی به نام محسن الحاج عبود شلاش ضریح و حرمی برای او ساخت و آن را به رواق حضرت مسلم متصل کرد تا امروز ما به راحتی بتوانیم آن را زیارت کنیم.
یکی از دلایلی که باعث شد قبر مختار ثقفی مخفی بماند، همسایگیاش با قصر دارالاماره بود. این قصر که امروز فقط خرابههایی از آن باقی مانده، شاهد عجیبترین و عبرتآموزترین وقایع تاریخ است.
شیخ بهایی در شعری معروف، داستان چهار سر را در این قصر روایت میکند. بگذارید ماجرا را اینطور تعریف کنم:
عبدالملک مروان زمانیکه این تکرار تاریخ را دید، از ترس اینکه نفر بعدی خودش باشد، دستور داد کل قصر را ویران کنند. همین تخریب باعث شد مزار مختار زیر آوارها گم شود تا اینکه علامه بحرالعلوم مجدد آن را پیدا کرد.
مختار در سال اول هجرت در طائف متولد شد. پدر او ابوعبید ثقفی از سرداران بزرگی بود که در واقعه یوم الجسر به شهادت رسید. او با تربیت مادری باایمان چون دومه بنت وهب رشد کرد و از جوانی با خاندان علی (ع) پیوند خورد.
مختار همان کسی است که مسلم بن عقیل در بدو ورود به کوفه در خانه او ساکن شد. با وجود اینکه در روز عاشورا به دلیل زندانی بودن در کربلا حضور نداشت، اما تمام زندگی خود را وقف مجازات قاتلان امام حسین (ع) کرد. او به دلیل هوش و ذکاوتش کیسان نامیده میشد و توانست با تدبیر خود انتقام دلهای شکسته را بازستاند.
برخی در طول تاریخ سعی کردند چهره مختار را تخریب کنند، اما زمانیکه به کلام معصومین نگاه میکنیم، حقیقت روشن میشود. آنگاهکه سر قاتلان کربلا به مدینه رسید، امام سجاد (ع) فرمود: خدا به مختار جزای خیر دهد که خونخواهی ما را کرد.
حتی امام باقر (ع) در برابر کسانی که به مختار بد میگفتند، محکم ایستاد و فرمود: خدا او را رحمت کند، او حق ما را گرفت و قاتلان ما را کشت. همین دعاها و تاییدات است که باعث شده امروز زائران با اطمینان قلبی بر سر مزار مختار ثقفی حاضر شوند و او را به عنوان عبد صالح زیارت کنند.
در نهایت، پیدا کردن اینکه مرقد مختار ثقفی کجاست، فقط یک جستجوی جغرافیایی نیست؛ پیدا کردنِ تکهای از پازل غیرت در تاریخ اسلام است. مختار ثقفی مردی بود که در اوج ناامیدیِ بعد از عاشورا، لبخند را بر لبان داغدارِ خانواده پیامبر نشاند. نشستن کنار ضریح او در گوشه مسجد کوفه، حسِ عجیبی از پیروزیِ حق بر باطل را به آدم منتقل میکند.
او ۱۱۰۰ سال در دیوار قصرِ ستمگران پنهان ماند تا ثابت کند که حق هیچوقت زیر آوار نمیماند. پس اگر گذرتان به کوفه افتاد، حتماً سری به این سردارِ باوفا بزنید. حالا که دقیقاً میدانید قبر مختار ثقفی کجاست، سفرتان معنای دیگری خواهد داشت. امیدواریم بعد از خواندن این متن، وقتی در مقابل آن ضریحِ نقرهای ایستادید، زیر لب بگویید: آها… حالا فهمیدم این مرد بزرگ چه مسیری را طی کرده تا اینجا آرام بگیرد. زیارتتان پیشاپیش قبول!
من حسین رضائی هستم، مدیر تور کربلا، در سایت کربلا 24 سعی می کنم مطالب مفید و کاربردی پیرامون سفر به کربلا و نجف و سایر شهرهای زیارتی عراق منتشر کنم. سعی کرده ام تمامی اطلاعات به روز و بر اساس تجربیات بیان شود.
