کربلا، مکان مقدسیست که قدمت و تقدس آن، از زمان شهادت امام حسین (ع) و یاران باوفایش آغاز میشود. از دیرباز، زائران تور کربلا و مردم سراسر جهان به این نقطه میآیند تا به زیارت مرقد سیدالشهدا (ع) مشرف شوند. اما در کنار تمام آداب زیارت، یک پرسش مهم فقهی همواره مطرح بوده است: آیا به دلیل تقدس این مکان، حکم نماز برای مسافر متفاوت است؟ آیا میتوان در کربلا نماز را به صورت کامل خواند؟ از آنجا که احکام نماز مسافر شرایط خاصی دارد و شهرهای زیارتی مثل کربلا و نجف هم حکم ویژهای دارند، در این مقاله با بررسی دیدگاههای مختلف فقها به بررسی اینکه در کربلا نماز کامل است یا خیر میپردازیم.
بر اساس حکم نماز قصر(یا همان نماز مسافر)، مسافر با شرایطی، باید نمازهای چهار رکعتی خود را دو رکعتی بخواند. بنابراین حکم نماز مسافر شامل نماز صبح و نماز مغرب نمیشود.
مستند این حکم، آیه ۱۰۱ سوره نساء است: وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَن يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا: و چون در زمین سفر کردید، اگر بیم داشتید که آنان که کفر ورزیدهاند به شما آزار برسانند، گناهی بر شما نیست که نماز را کوتاه کنید.
در منابع اهل سنّت و شیعه آمده است که پیامبر(ص) در سفر، نمازهای چهار رکعتی را دو رکعت میخوانده است.
حکم نماز زائران در حرم امام حسین (ع) به این صورت است که مسافر میتواند در محدوده خاصی از حرم، نماز خود را به صورت کامل یا شکسته به جا آورد. این موضوع تحت عنوان تخییر در فقه مطرح شده است. در ادامه به بررسی نظر مراجع در مورد این حکم میپردازیم:
امام خمینی(ره): مسجدالحرام، مسجدالنبی، مسجد کوفه و حرم امام حسین(ع) و رواق مسجد متصل به حرم حکم تخییر بین قصر و اتمام برای مسافر جاری است؛ در این مکانها مسافر میتواند نماز را کامل بخواند.
آیتالله خامنهای: در تمام دو شهر مکه معظمه و مدینه منوره فعلی و همچنین در مسجد کوفه حکم تخییر بین قصر و اتمام برای مسافر جاری است ولی در کربلا، احوط اقتصار بر خصوص محوطه حائر است (اطراف ضریح امام حسین علیهالسلام؛ از طرف سر مقدس تا پنجره متصل به رواق و از طرف پا تا درب متصل به رواق و از پشت سر تا حد مسجد در حائرند). در واقع فقط در زیر گنبد و اطراف نزدیک به ضریح مختار هستند که نماز خود را کامل یا شکسته بخوانند. در بقیه مکانهای حرم مطهر و بینالحرمین، نماز برای مسافران شکسته بوده و برای ساکنان کربلا کامل است و بنابر احتیاط واجب مسافر باید در رواق ها و صحن مطهر نمازش را شکسته بخواند.
آیتالله بهجت(ره): مسافر میتواند در مسجدالحرام و مسجد النّبی صلیاللهعلیهوآله و مسجد کوفه نمازش را تمام بخواند، و احتیاط در این است که نماز را شکسته بخواند. ولی اگر بخواهد در جایی که اول جزء این مساجـد نبوده و بعد به آنهـا اضافه شده نماز بخواند، احتیاط واجب آن است که شکسته بخواند، و نیز مسافر میتواند در حرم اصلی حضرت سید الشهداء علیه السلام نماز را تمام بخواند، ولی اگر در این چهار مکان نماز او قضا شد، بنابر احتیاط واجب بهطور شکسته قضا نماید، اگرچه در همان مکان باشد.
آیتالله سیستانی: مسافر میتواند در تمام شهر مکّه و مدینه و کوفه – حتّی در قسمتهای توسعه یافتۀ آنها – و در حرم حضرت سیّدالشهداء(علیه السلام) تا مقدار 11/5 متر(یازده و نیم متر) – تقریباً – از اطراف قبر مقدس، نمازش را تمام بخواند، همچنان که میتواند آن را شکسته بهجا آورد؛ امّا در سایر قسمتهای حرم امام حسین(علیه السلام) و شهر کربلا، احتیاط واجب است که نماز را شکسته بخواند.
آیت الله مکارم شیرازی: در شهر مکه و شهر مدینه که در این دو شهر تفاوتی بین شهر قدیم و جدید نیست، و در مسجد کوفه و حرم حضرت سیدالشهدا علیهالسلام می توان نماز را به صورت کامل خواند. منظور از حرم، قسمت زیر گنبد و رواقها است(و رواق جدید و حیاط و صحن مسقف با توجه به اینکه بهگونهای سرپوشیده شده که جزء محدوده حرم محسوب میشود و مانند یک رواق شده). افضل در اين موارد، نماز تمام است.
فاضل لنکرانی: مسافر در اماکن أربعه (مکّه، مدینه، مسجد کوفه، حائر حسینی) مخیّر بین قصر و إتمام است.(بعنی مسافر در این چهار مکان میتواند نمازش شکسته یا کامل بخواند.)
آیات عظام صافی و نوری و خویی: مسجدالحرام و مکه، مسجدالنبی و مدینه، مسجد کوفه و حرم امام حسین(ع)(داخل روضه مقدسه) مخیر است و دورتر از اطراف ضریح بنا بر احتیاط واجب نماز شکسته است.
نکته مهم: اگرچه ما در این مقاله به بررسی دیدگاههای مختلف فقها پرداختیم، اما برای یک زائر، فتوای مرجع تقلیدش فصلالخطاب است. هر فرد باید بر اساس نظری که مرجع تقلیدش در این مورد دارد، عمل کند تا نماز و اعمالش صحیح و مورد قبول درگاه الهی قرار گیرد.
من حسین رضائی هستم، مدیر تور کربلا، در سایت کربلا 24 سعی می کنم مطالب مفید و کاربردی پیرامون سفر به کربلا و نجف و سایر شهرهای زیارتی عراق منتشر کنم. سعی کرده ام تمامی اطلاعات به روز و بر اساس تجربیات بیان شود.
