چای در عراق فقط یک نوشیدنی ساده نیست، بلکه جزئی از زندگی روزمره و نشانهای از مهماننوازی به شمار میآید. زائرانی که با تور کربلا به این کشور سفر میکنند، خیلی زود متوجه میشوند که در کوچهها، بازارها، خانهها و حتی ادارات، همیشه ردپایی از بوی چای تازهدم به مشام میرسد. برای عراقیها، چای یک بهانه برای دور هم جمع شدن، گفتگو کردن و آرام گرفتن است. هیچ میهمانی بدون استکان چای کامل نمیشود و حتی در گرمای تابستان نیز ترک این سنت امکانپذیر نیست.
چای در قرن نوزدهم میلادی از طریق بازرگانان هندی و انگلیسی وارد عراق شد. بهتدریج مصرف آن در شهرهای بزرگی مثل بغداد، نجف و بصره گسترش یافت و جای قهوه سنتی عربی را تا حدی گرفت. با گذشت زمان، چای به بخش جدانشدنی از هویت اجتماعی مردم عراق تبدیل شد. امروزه قهوه بیشتر در مناسبتهای خاص یا در برخی مناطق روستایی مصرف میشود، اما چای همهجا حضور دارد؛ از قهوهخانههای قدیمی بغداد گرفته تا خانههای ساده در روستاها.
چای عراقی چند ویژگی منحصربهفرد دارد که آن را از دیگر چایهای منطقه متمایز میکند:
برای دم کردن چای عراقی، مواد زیادی نیاز نیست؛ اما کیفیت و نسبت آنها اهمیت بالایی دارد:
نکته: عراقیها معمولاً از چای کیسهای یا مخلوطهای آماده استفاده نمیکنند. چای باید برگهای ریز و مرغوب داشته باشد تا رنگ و طعم مطلوب بدهد.
چای سنتی عراقی معمولاً روی آتش یا ذغال آماده میشود. این روش زمانبرتر است، اما طعمی دودی و عمیق به چای میدهد که عاشقان چای عراقی آن را بهترین نوع میدانند. استفاده از سماور یا کتری نهتنها نوشیدنی را خوشطعمتر میکند، بلکه حالوهوای سنتی قهوهخانههای قدیمی بغداد را تداعی میکند.
مراحل تهیه:
هر سه کشور ایران، عراق و ترکیه علاقه زیادی به نوشیدن چای دارند، اما سبک دمآوری و نوشیدن آنها متفاوت است و همین تفاوتها به چای هر کشور هویت خاصی داده است.
در ایران، چای معمولاً ملایمتر و سبکتر دم میشود. ایرانیها بیشتر از قوری چینی یا پیرکس استفاده میکنند و برای شیرین کردن چای، قند یا نبات را در کنار استکان میگذارند. به همین دلیل نوشیدن چای ایرانی بیشتر به یک عادت روزمره آرامشبخش شباهت دارد تا یک نوشیدنی بسیار قوی.
در ترکیه، دم کردن چای با قوری دولایه یا چایدانلیک انجام میشود. در این روش، چای در بخش بالایی دم میکشد و آب جوش در بخش پایینی همیشه در حال آمادهبودن است. ترکها چای را نسبتاً پررنگ سرو میکنند، اما معمولاً با شکر کمتر یا حتی بدون شکر مینوشند. استکان کمرباریک شیشهای هم در ترکیه رایج است، درست مثل عراق.
اما در عراق، همه چیز متفاوتتر است. چای باید بسیار پررنگ و غلیظ باشد؛ تا جایی که رنگ آن به قهوه شباهت پیدا کند. شکر درون استکان ریخته میشود و نوشیدنی بسیار شیرین سرو میگردد. عراقیها قوری فلزی را ترجیح میدهند، چون حرارت را بهتر منتقل میکند و طعمی خاص به چای میدهد. نتیجه این روش دمآوری، نوشیدنیای است که هم قوی است و هم انرژیبخش، و بیشتر برای دورهمیها و مهماننوازیها آماده میشود.
به این ترتیب، اگرچه چای در هر سه کشور محبوب است، اما روش دمآوری و ذائقه مردم، تفاوتهای چشمگیری ایجاد کرده که هر فنجان چای را به تجربهای متفاوت تبدیل میکند.
گرچه عراقیها بیشتر به خاطر طعم و سنت سراغ چای میروند، اما این نوشیدنی فواید زیادی برای سلامتی هم دارد:
نکته مهم: عراقیها معمولاً چای را بسیار شیرین مینوشند. مصرف بیشازحد شکر میتواند مضراتی برای سلامت داشته باشد؛ بنابراین توصیه میشود برای بهرهمندی بیشتر از خواص چای، مقدار شکر را کنترل کنید.
چای عراقی فقط یک لیوان نوشیدنی گرم نیست؛ بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی مردم این کشور است. از خانههای ساده گرفته تا قهوهخانههای قدیمی بغداد، از محافل دوستانه تا مراسم مذهبی، همهجا چای جایگاه ویژهای دارد. روش دمآوری آرام و طولانی، رنگ غلیظ، شیرینی فراوان و سرو در استکانهای کمرباریک، همگی به چای عراقی شخصیتی خاص دادهاند. نوشیدن آن تجربهای است که هر کسی را به دل زندگی روزمره مردم عراق میبرد.
من حسین رضائی هستم، مدیر تور کربلا، در سایت کربلا 24 سعی می کنم مطالب مفید و کاربردی پیرامون سفر به کربلا و نجف و سایر شهرهای زیارتی عراق منتشر کنم. سعی کرده ام تمامی اطلاعات به روز و بر اساس تجربیات بیان شود.
